صفر تا صد عادت (habit) | تعریف + 5 نوع عادت

صفر تا صد عادت

به جرئت می‌توان گفت عادت ها یکی از مهمترین موارد برای رسیدن به اهداف و آرزوها است. شاید شما هم دیده‌اید افرادی را که صفر تا صد زندگی آنها سراسر فقر و استرس و نا امیدی است اما به یکباره تغییرات بزرگی می‌کنند که منجر به خوشبختی و حال خوب در آنان می‌شود.

راز آنها چیست؟ چگونه است که افراد با عادت های مختلف، گاهی با شکست و گاهی با موفقیت روبرو می‌شوند؟ عادت چیست؟ نقش عادت‌ها در زندگی چیست؟ انواع عادت چیست؟ عادت چگونه در مغز ما شکل می‌گیرد؟

Loading💚 ذخیره پست در حساب کاربری

عادت چیست؟

در طول زندگی کارهایی را انجام می‌دهیم به این صورت که برای انجام آنها فکر نمی‌کنیم، تصمیم نمیگیریم و سریع اتفاق می‌افتند. این کارها عادت نام دارند. اجازه دهید به صورت دقیق آن را بررسی کنیم:

تعریف عادت: عادت یعنی رفتاری که به طور منظم  و ناخوداگاه تکرار می‌شود. عادات می‌توانند عمل، فکر، روتین و یا سبک زندگی باشند.

تعریف عادت

شاید بتوان گفت عادت نوعی از یادگیری است که بر اثر تکرار در ما نهادینه می‌شود و زمانی که آن را تکرار می‌کنیم در آن کار تجربه کسب می‌کنیم که این مورد باعث می‌شود در تکرارهای بعدی، نیازی به توجه آگاهانه‌ی ما نداشته باشد و بطور خودکار آن را انجام دهیم.

اجازه دهید مثالی برای یادگیری عمیق‌تر بزنم: رانندگی را تصور کنید؛ شما در ابتدا یاد می‌گیرید که گاز، ترمز و کلاچ کجاست و چه کاری انجام می‌دهد. همچنین توجه می‌کنید که در چه دور موتوری باید دنده را عوض کنید و ترتیب دنده‌ها به چه شکل است. حالا تصور کنید دو سال از زمان یادگیری گذشته و هر روز شما بارها این کار را انجام داده‌اید.

یادگیری رانندگی بعنوان عادت

از شما می‌پرسم: آیا پس از دو سال، همچنان برای ترمز کردن فکر می‌کنید ترمز کجاست؟ برای تعویض دنده به دور موتور نگاه می‌کنید؟ به شماره‌ی دنده دقت می‌کنید؟ به احتمال خیلی زیاد پاسخ اینها خیر است و باید بگویم این مثال بارزی از عادت است.

همین مثال را در مورد یادگیری راه رفتن تصور کنید: زمان یادگیری راه رفتن احتمالاً زیاد با شکست مواجه شده‌اید اما اکنون بدون نیاز به توجه و فکر آن را بارها بدون اشتباه انجام می‌دهید و این یعنی عادت.

تفاوت بین افراد حرفه‌ای و آماتور در این مورد است که افراد حرفه‌ای، عادات حرفه‌ای دارند و افراد آماتور عادات آماتور!

_ استیون پرسفیلد نویسنده آمریکایی

تفاوت عادت با روتین

تا اینجا با عادات یا خوگیری یا به انگلیسی habit آشنا شدیم. اما معمولاً افراد عادات را با روتین (routine) و کارهای روزمره اشتباه می‌گیرند و تفاوت آنها را نمی‌دانند. به تعریف عادت برمی‌گردیم، کاری که ناخوداگاه و بدو نیاز به تلاش و فکر انجام شود. حالا تصور کنید کارهایی را که به برای انجام آنها نیاز به فکر و تلاش دارند و خوداگاه هستند، این موارد کارهای روزمره هستند.

یادگیری یا عادت

مثال: تصور کنید قصد دارید به محل کار بروید، باید از خواب بیدار شوید، این از خواب بیدار شدن ساعت 7 هر روز صبح می‌تواند یک عادت باشد اما اینکه پس از آن به مجموعه‌ای از کارها مثل مرتب کردن تخت، دوش گرفتن و خوردن صبحانه می‌پردازید یک روتین و یا روال است. رانندگی تا محل کار یک خو گیری است اما اینکه در محل کار باید پرونده‌ها را بررسی کنید، یک کار روزمره است.

این معیار را مد نظر قرار دهید که:
عادت چیزی است که انجام ندادن آن، آرامش را از می می‌گیرد و کار روزمره چیزی است که انجام دادن آن آرامش را از ما می‌گیرد.

اهمیت عادت

همانطور که در مقدمه ذکر شد، بعضی افراد با اراده‌ای قوی به طور ناگهانی از مواد مخدر و فقر و بدبختی به سمت خوشبختی و ارتباطات مثمر ثمر و ورزش و شادابی حرکت کردند. آیا شما هم با چنین افرادی سر و کار داشته‌اید؟

شاید برایتان جالب باشد که چه اتفاقی در آنها رخ داده است! چگونه توانستند زندگی چندین و چند ساله‌ی خود را که غرق در ویژگی‌های منفی بودند کنار گذاشته و به سمت ویژگی‌های مثبت حرکت کنند! تحقیقات زیادی از تخصص‌های گوناگون مانند روانشناسی، جامعه شناسی و علوم اعصاب بر این دسته افراد انجام شد و دانشمندان به نتایج شگفت انگیزی رسیدند:

  مدیریت زمان: تعریف، اهمیت، فواید و 11 تکنیک کاربردی ⏳
نقش عادت در موفقیت افراد
عادت می‌تواند نقش مهمی در موفقیت افراد داشته باشد

آنها متوجه شدند افراد پس از پشت سر گذاشتن دوره‌های سختی و مشکلات زیاد مانند افسردگی، پرخوری، سیگار کشیدن و … در نهایت طی یک اتفاق ناگهانی به این نتیجه رسیده‌اند که باید الگوهای زندگیشان را تغییر دهند.
این تغییر الگو باعث ایجاد تغییرات کوچکی در زندگیشان شد و این تغییرات کوچک و پیوسته باعث ایجاد تغییرات بزرگ و در نهایت حرکت از بدبختی به سمت موفقیت توسعه فردی و خوشبختی بود! این الگوها  عادت  نامیده می‌شوند.

افراد موفق، افرادی هستند که عادات موفقی دارند

_ برایان تریسی

باید بدانید در صورتی که بتوانید عادت‌هایتان را کنترل کنید، گامی بلند در جهت موفقیت برداشته‌اید. در بخش بعدی به تاثیر دقیق عادت در زندگی توجه کنید.

نقش عادت در زندگی

طبق تحقیقات گسترده در دانشگاه‌های معتبر جهان، عادت شامل 45 درصد از کارهای روزمره‌ای است که ما انجام می‌دهیم! با در دست گرفتن عادت‌ها و اطلاع از چگونگی انجام آنها می‌توانیم به گام بلندی در جهت رسیدن به اهداف و آرزوهایمان برداریم. عادت‌ها در تمام ابعاد زندگی یک شخص و حتی سازمان‌ها و شرکت‌ها تاثیر مستقیم دارند!

نقش 45 درصدی عادات در زندگی

شرکت‌های بزرگی مانند گمبل، استارباکس، آلکوآ و تارگت با یادگیری و استفاده از عادت‌ها توانستند عادت‌های مردم و مشتریان را به نفع خود و در جهت فروش بیشتر، تغییر دهند. برای مثال هاپکینز یکی از اعجوبه‌های تبلیغ در دنیا، با استفاده از شناسایی عادت در بین مردم، توانست شرکت‌های کوچکی در زمینه‌ی مواد شوینده تا دارو را به برندهای بزرگ تبدیل کند.

عادت مفید هست یا مضر؟

پاسخ این سوال بسته به این است که چه استفاده‌ای از آن کنیم. در تمام افراد عادت‌ها وجود دارند اما تفاوت بین اشخاص و سازمان‌های موفق با ناموفق در نوع عادتی است که دارند.

شما می‌توانید عادت پر خوری، زیاد خوابیدن، سیگار کشیدن، تنبلی، غرور نابجا، خشم، پر حرفی، ورزش نکردن و دیر خوابیدن را داشته باشید و یا می‌توانید عادت ورزش، ریلکسیشن، توجه به بهداشت، سحر خیزی، خوردن صبحانه کامل، استفاده از مواد غذایی سالم را داشته باشید.

خوی بد در طبیعتی که نشست   ندهد جز به وقت مرگ از دست

_ سعدی

عادت ها خوب هستند یا بد؟

این انتخاب کاملاً با شماست که کدام یک از عادت‌ها را در خود ایجاد، تقویت و یا ضعیف کنید. شاید برایتان سوال شود که این کار بسیار سختی است و به همین جهت است که موفق شدن نیاز به اراده و پشتکار دارد. اراده برای بوجود آوردن و ضعیف کردن عادت‌های قبلی، پشتکار برای حفظ و نگه داشتن آنها.

انواع عادت

برای عادت‌های می‌توان تقسیم بندی های گوناگونی را در نظر گرفت که در این مقاله به یکی از معتبرترین تقسیم بندی‌ها اشاره می‌کنیم. از نظر ماهیت عادت‌ها را می‌توان به 5 دسته تقسیم کرد:

  1. عادات زندگی سالم یا Healthy Living Habits: این عادات در رابطه با سبک زندگی و سلامت شما است. عادت ورزش کردن، تغذیه سالم و خواب مناسب از مثال‌های این دسته است.
  2. عادات ذهنی یا Mindset Habits: یک عادت نه تنها یک رفتار، بلکه می‌تواند ذهنی باشد و جالب تر اینکه عادات ذهنی، از مهمترین عادات هستند. برای مثال تصور کنید مدام در حال فکر کردن به گذشته هستید، این مثال بارز عادات ذهنی است.
  3. عادات رابطه یا Connection Habits: به عمق روابط، تعداد دوستان، نحوه ارتباط با افراد و همچنین برخورد با غریبه‌ها اشاره می‌کند. برای مثال افرادی با غریبه‌ها مانند دوستان خود ارتباط برقرار می‌کنند و برخی دیگر به سردی.
  4. عادات بهره وری یا Productivity Habits: این دسته به نحوه کار کردن و همچنین استفاده از زمان اشاره می‌کند. اینکه معمولا زمانتان را صرف چه چیزی می‌کنید، مرتبط با این دسته است. برای استفاده بهینه از زمان، مقاله مدیریت زمان را مطالعه نمایید.
  5. عادات اقتصادی یا Financial Habits: عادات اقتصادی به عادات مرتبط به سرمایه گذاری، ذخیره و خرج کردن پول اشاره می‌کنند. بودجه بندی مثال خوبی برای این دسته است.

عادت از نگاه فیزیولوژی

مغز انسان به صورت خودکار تمایل به این موضوع دارد که کارها را با هدفی خاص ساماندهی کند اما زمانی که عمل یا فکری بارها و بارها تکرار می‌شود، بارهای بعدی آن کار بصورت خودکار و بدون نیاز به تمرکز، هدف، فعالیت ذهنی و تلاش انجام می‌پذیرد.

  استرس و 20 روش فوری "کاهش استرس" ❗

به بیان ساده‌تر در اینجا “کارهای روزمره” در حال تبدیل شدن به “عادت” هستند و در چنین حالتی قشر مغز نظارت کمتری بر آنها دارد که در این حالت مغز نیاز به صرف انرژی کمتری است و این دقیقاً چیزی است که مغز ما به آن تمایل دارد.

مسیر عصبی

اجازه دهید نگاهی به “مسیر عصبی” بیندازیم:

مسیر عصبی یا Neural pathway

در مغز یک فرد بالغ 100 میلیارد نورون یا سلول عصبی یا یاخته عصبی(neuron) وجود دارد. نورون کوچکترین واحد سازنده سیستم عصبی انسان است. نورون‌ها از نظر شکل انواع متفاوتی دارند اما بطور کلی هر نورون شامل چند قسمت است که سه مورد از مهمترین آنها عبارتند از:

  • آکسون(axon): مسئول ارسال پیام به سلول دیگر است
  • دندریت(dendrite): از جسم سلولی منشأ می‌گیرند که معمولاً چند شاخه‌ای بوده و مسئول دریافت پیام هستند
  • جسم سلولی(soma): مرکز فرماندهی نورون است که هسته و اندامک ها را در خود جای داده است و پیام را پردازش می‌کند

نقش دندریت و آکسون در عادت

حال که با اجزای مهم یک یاخته عصبی یا نورون آشنا شدید، نحوه ارتباط آنها را توضیح می‌دهم:

به بیان ساده زمانی که پیام عصبی از مغز به سیستم عصبی ارسال می‌شود، برای اینکه پردازش شود، ابتدا باید دریافت شود که این کار را دندریت انجام می‌دهد؛ پس از دریافت پیام، آن پیام در جسم سلولی پردازش می‌شود و سپس از طریق آکسون به سلول دیگر انتقال داده می‌شود.

پس متوجه شدیم که آکسون پیام را ارسال و دندریت دریافت می‌کند. اتصالات بین آکسون و دندریت که باعث عمل یا فکر خاصی می‌شود، یک مسیر عصبی را در ما ایجاد می‌کند که با تکرار آن، این مسیر عصبی قوی‌تر، پایدار تر و قطور تر می‌شود. برای درک بهتر اجازه دهید به مثال یادگیری رانندگی برگردیم:

زمانی که در حال یادگیری رانندگی هستیم، مغز ما پیام هایی را به اعضای مسئول در یادگیری رانندگی ارسال می‌کند؛ پیام‌هایی به چشم، به دست، به پا و …

مسیر عصبی در شکل گیری عادت

همانطور که بیان شد، این پیام‌ها باعث ساخته شدن مسیر عصبی جدید در ما می‌شوند. با تمرین و تکرار رانندگی این مسیرهای عصبی تقویت شده و پس از گذشت مدتی بر اثر قوی شدن مسیر عصبی مرتبط، رانندگی برای ما به یک مهارت بدون نیاز به تفکر تبدیل می‌شود.

عادت در مغز

در سال 1990 پژوهش‌های گسترده‌ای درباره خاستگاه عادت‌ها در مغز شروع شد. مغز انسان مانند سنگ‌های رسوبی، از لایه‌هایی بر روی هم تشکیل شده است. لایه‌های جدید لایه‌هایی هستند که جدیداً تشکیل شده‌اند و نزدیک به جمجمه هستند اما لایه‌های درونی که نزدیک به مرکز و ریشه‌ی مغز هستند قدیمی بوده و مغز و ستون فقرات در آن بخش به یکدیگر متصل می‌شوند.

عادت در مغز

این قسمت از مغز، فعالیت‌های غیر ارادی مانند نفس کشیدن و بلع را کنترل می‌کند. در همین قسمت، قسمتی متشکل از دسته‌ای سلول است به نام عقده های قاعده ای یا هسته های قاعده ای یا Basal ganglia که در موجودات دیگر نظیر ماهی‌ها و پستانداران دیده می‌شود.

در عقده‌های قاعده‌ای قسمتی وجود دارد به نام استریاتوم یا جسم مخطط یا corpus striatum که ماده شیمیایی اصلی آن دوپامین(Dopamine) است که مسئول فرایند پاداش است. هنگام انجام ک کار روزمره یا هدفمند این هسته از ابتدا تا انتها فعال است اما زمانی که بصورت عادت انجام شود فقط تعداد کمی فعال است و این مورد بخاطر همان موضوع صرفه جویی در انرژی است که اصلی مهمی برای مغز است.

استریاتوم اطلاعات رفتار روزمره یا عادت را به قسمت تحتانی لوب پیشانی یا Orbital prefrontal cortex ارسال می‌کند و این قسمت تصمیم درباره تکرار بصورت عادت را می‌گیرد. زمانی که کاری بصورت عادت انجام شود، این قسمت فعالیت کمتری دارد و هنگامی که بصورت کار روزمره انجام گیرد، فعالیت زیادی دارد.

پژوهش‌های مختلفی نشان داده که آسیب به این قسمت در تبدیل کارهای روزمره به عادات اختلال ایجاد می‌کند.

از فقر تا خوشبختی: تراویس استارباکس

داستان را با شخصی به نام تراویس آغاز می‌کنیم: تراویس پدر و مادری معتاد به هرویین داشت و مدام وضعیت بد زندگی به او فشار می‌آورد. همکلاسی‌های او که این مورد را متوجه شده بودند مدام با تراویس سر نزاع داشتند و تا خانه او را با سنگ می‌زدند تا اینکه در 16 سالگی مدرسه را ترک کرد و به استخدام در آمد.

  صفر تا صد توسعه فردی + برنامه توسعه فردی در 7 مرحله

اما آنجا هم به واسطه آسیب های شدید روانی‌ای که در طول زندگی به او وارد شده بود، احساس افسردگی می‌کرد، دیر به محل کار میرفت و مرخصی‌های بی دلیل طلب می‌کرد، با افراد سر سازگاری نداشت و با کوچکترین حرکت مشتریان از کوره در میرفت و بر سر آنان داد می‌کشید و اخراج میشد!

تراویس که در فشار سنگینی قرار داشت با خود فکر می‌کرد شاید پدر و مادرش هم زیر بار همین فشار بوده‌اند و در نهایت معتاد شدند. او که در آستانه اعتیاد قرار داشت با پیشنهاد دوستش مبنی بر کار در استارباکس مواجه شد. او که تمام درها را بسته می‌دید با پیشنهاد دوستش موافقت کرد و در استارباکس شروع به کار کرد.

آموزش عادت توسط استارباک

او توانست 6 سال در استارباکس باقی بماند! و نکته جالب‌تر اینکه توانست به موفقیت‌های زیادی دست پیدا کند و حدود 40 کارمند داشته باشند و سالیانه چند هزار دلار درآمد! چه اتفاقی در تراویس و استارباکس افتاده بود؟!

استارباکس که طبق آخرین آمار ۲۰،۷۳۷ شعبه در سرتاسر جهان با بیش از 291،000 کارمند دارد سالانه چند میلیون دلار خرج آموزش به کارکنانش می‌کند که در این آموزش‌ها، نظم، احترام به مشتریان، سر وقت به محل کار آمدن و … آموزش داده می‌شوند. علت صرف این بودجه‌ی کلان هم مشخص است:

ایجاد عادت‌های مشتری مداری در کارمندان

استارباکس بر یکی از عادت‌ها به نام “اراده” تمرکز خیلی زیادی دارد اما اگر نگاه دقیق تری بیندازیم می‌بینیم که استارباکس با استفاده از 1.آموزش مهارت‌های مفید 2.تبدیل این مهارت‌های مفید به عادت در کارکنان توانسته به چنین محبوبیت بزرگی دست پیدا کند و به همین ترتیب تراویس و تراویس‌های زیادی را تربیت و موفق کرده است!(+)

جمع بندی

در این مقاله از مجموعه آموزشی موفق درباره موارد زیر صحبت شد:

  • تعریف عادت: نوعی از یادگیری که به واسطه‌ی تکرار مکرر آن، با بوجود آمدن دوباره شرایط آن فکر یا عمل بصورت خودکار، غیر ارادی و بدون نیاز به تفکر و تلاش انجام می‌شود

 

  • تفاوت عادت با روتین: بعضی از موارد هستند که تمایز بین عادت و کار روزمره در آنها سخت است. باید متوجه این نکته بود که بعضی از کارها همیشه می‌توانند بعنوان کار روزمره در نظر گرفته شوند و نه عادت. تمایز بین عادت و روتین اینگونه است که اگر با انجام آن کار، احساس ناراحتی کردیم آن کار عادت روزمره است و بالعکس اگر با انجام ندادن آن کار احساس ناراحتی کردیم، آن کار عادت یا خوگیری یا habit است

 

  • اهمیت عادات: همانطور که در متن اشاره شد، این خوگیری ها می‌توانند سرنوشت ما را رقم بزنند زیرا نقش بیش از 45 درصدی در کارهای ما دارند. چنانچه با یادگیری و مدیریت عادات بتوانیم مواردی مثل ورزش کردن، سحرخیزی، مطالعه و نظم را در خود ایجاد کنیم موفق هستیم وگرنه با عادات مضری مانند اعتیاد به مواد مخدر، تنبلی، خواب زیاد، پر خوری و … مواجه خواهیم شد. این انتخاب شماست که از عادات بعنوان ابزاری برای رسیدن به اهداف و آرزوها استفاده کنید و یا مانعی برای رسیدن به آنها

 

  • انواع عادات: بطور کلی انواع مختلفی برای دسته بندی عادات می‌توان استفاده کرد اما از نظر ماهیت می‌توان به 5 دسته‌ی زندگی سالم، ذهنی، بهره وری، رابطه و اقتصادی اشاره کرد که رعایت هر کدام از این موارد، از مهمترین دلایل موفقیت در تمام ابعاد زندگی می‌باشد

 

  • عادت از نگاه فیزیولوژی: در ذهن ما مسیرهای عصبی مختلفی وجود دارند که با تمرین و تکرار آنها می‌توان گام بزرگی در جهت تبدیل آن عوامل به عادت برداشت. همچنین عقده‌های قاعده‌ای نیز بوسیله‌ی استریاتوم نقش مهمی در تبدیل کارهای روزمره به عادت دارند

 

 

منابع:

Endocannabinoid modulation of orbitostriatal circuits gates habit formation, Germel CM, et al, Neuron 2016 (6)

1322-1324

The power of habit, Duhigg

 

موفق باشید

 نظرات خود را با ما به اشتراک بگذارید 

 

آیا این مقاله مفید بود؟
‌ ‌ میانگین از نظر

2 دیدگاه دربارهٔ «صفر تا صد عادت (habit) | تعریف + 5 نوع عادت»

  1. مهسا اکبری

    خیلی عالی و جامع درباره عادت ها نوشته شده اما درباره ی نحوه ساخت و تغییر عادت لطفا بیشتر توضیح بدید

    1. مهسا عزیز
      حتماً توی مقالات بعدی تا چند روز آینده درباره نحوه ساخت عادت‌ها توضیح داده خواهد شد
      موفق باشید

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اسکرول به بالا